Bildung zit in het hart van het lerarenberoep. Onderzoek van de Onderwijsraad (Leraar zijn, 2013) laat zien wat veel leraren en lerarenopleiders ervaren. Onderwijs, schoolorganisaties en het werk van leraren verzakelijken. Dat gebeurt onder druk van de economie. Maar ook door directieve en op meetbare  resultaten gerichte managementstijlen. Te vaak verliezen leraren de waardigheid van hun beroep in toepassing en administratieve afwikkeling van dichtgetimmerde protocollen. Leraarschap botst met de beperking van onderwijs tot meetbare doelen. De keuze voor een pedagogisch beroep staat op gespannen voet met het afvinken van opgelegde kwaliteitsitems. De onvervangbare en persoonlijke professionaliteit waarmee leraren in hun dagelijks werk situaties waarnemen, interpreteren, beoordelen, zelf keuzes maken en handelen, staat onder druk. Het is hard nodig die persoonlijke professionaliteit van leraren te versterken om tegenwicht te bieden.

Hiervoor is bildung essentieel. Dat is geen aandachtsveld dat van buitenaf aan het onderwijs wordt opgedragen en bij leraren op het bordje wordt gelegd. Bildung is geen onderwerp dat bestuurders, politici of filosofen naar het onderwijs brengen. Bildung is al lang een instrument waarmee leraren hun persoonlijke professionaliteit onderhouden, richting vinden en weerstand bieden aan de verzakelijking en reductie van leraarschap. Een eeuw geleden beschreef Theo Thijssen zijn werk als leraar in Amsterdamse volksbuurten. Hij leefde in zijn werk en kon weerstand het hoofd bieden door kritisch nadenken, door het vergelijken van de feitelijke praktijk met idealen, door geraakt te worden en taal vinden voor ontroering en voor ergernis, door te zorgen voor zijn eigen persoonlijke ontwikkeling en bezieling, door verbeelding en betrokkenheid op wat uiteindelijk waardevol is. Wij noemen dat nu bildung. De actuele staat van onderwijs maakt dit instrument hard nodig.  Hoe zit die persoonlijke professionaliteit van leraren in elkaar? Hoe werkt bildung daarin? Welke aspecten heeft bildung? Hoe bereiden lerarenopleidingen daarop voor?

Als we de vraag naar bildung zo stellen nemen we het lerarenberoep als vertrekpunt. Het ligt dan voor de hand om onderwijskundig en pedagogisch onderzoek naar het lerarenberoep te gebruiken om het begrip bildung scherp en concreet te houden. Bildung is voor leraren te belangrijk om het aan filosofie en filosofen of andere posities buiten het onderwijsproces over te laten. Bildung is van leraren zelf. De psychologie van het beroepsverhaal en de persoonlijke professionaliteit van iedere leraar vormen het kader waarin vragen naar het uiteindelijke, het ware, het schone en het goede gesteld en gecommuniceerd worden. Voor leraren is bildung: mondig worden in je beroep door je motivatie te onderhouden, taal te geven aan wat je drijft, je te laten raken door mensen en denkbeelden die je nog vreemd zijn, het delen van je beroepsverhaal met collega’s en met leerlingen.

 

Thom Geurts, opleider van leraren